علی امرایی، فعال حوزه گردشگری استان کرمانشاه در یادداشتی نوشت: در سال‌های اخیر، با کاهش فعالیت برخی مراکز آموزش عالی تخصصی در این حوزه‌ها، به‌ویژه در استان‌های دارای ظرفیت بالا همچون کرمانشاه، خلأ آموزش‌های تخصصی به‌صورت ملموس احساس شده است. با این حال، این خلأ به‌معنای توقف جریان آموزش نبوده، بلکه بخش قابل توجهی از بار آموزش‌های تخصصی، مهارتی و کاربردی بر دوش مؤسسات آموزشی تخصصی زیرمجموعه و دارای مجوز از وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی قرار گرفته است؛ مؤسساتی که با رویکرد مهارت‌محور و کوتاه‌مدت، نقش مکمل آموزش عالی را ایفا می‌کنند.

این مؤسسات آموزشی تخصصی، امروز به‌صورت عملی در حال اجرای دوره‌های کوتاه‌مدت تخصصی در حوزه‌های مختلف از جمله مدیریت تأسیسات گردشگری، صنایع‌دستی، راهنمای گردشگری، خدمات پذیرایی، تشریفات گردشگری، بازاریابی گردشگری، و آموزش‌های کاربردی مرتبط با میراث فرهنگی هستند. در واقع، می‌توان گفت که بخش مهمی از آموزش‌های علوم انسانیِ کاربردی در حوزه گردشگری و همچنین آموزش‌های مهارتی تخصصی، از طریق همین مراکز در حال انجام است و این امر نشان‌دهنده پویایی ساختار آموزشی وابسته به وزارت میراث‌فرهنگی است.

نکته حائز اهمیت آن است که این مؤسسات نه در تقابل با ساختارهای رسمی، بلکه در امتداد سیاست‌های آموزشی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فعالیت می‌کنند و به‌نوعی بازوی اجرایی آموزش‌های تخصصی و مهارتی در سطح استان‌ها محسوب می‌شوند.

تجربه میدانی نشان می‌دهد که دوره‌های کوتاه‌مدت و تخصصی این مؤسسات، به‌دلیل انعطاف‌پذیری، کاربردی بودن و ارتباط مستقیم با نیاز بازار کار، تأثیر قابل توجهی در توانمندسازی نیروی انسانی، ارتقای مهارت شاغلان و حتی ایجاد اشتغال در حوزه گردشگری و صنایع‌دستی داشته است.

با این وجود، یکی از چالش‌های مهم در مسیر توسعه آموزش تخصصی در این حوزه، کمبود حمایت‌های بین‌بخشی در سطح کلان است. حوزه گردشگری، صنایع‌دستی و میراث فرهنگی، ماهیتی فرابخشی دارد و به‌صورت مستقیم با دستگاه‌هایی نظیر شهرداری‌ها، ادارات کل فرهنگ و ارشاد، بخش‌های مرتبط با خدمات، تشریفات، پذیرایی، آموزش فنی و حرفه‌ای، و حتی بخش‌های اقتصادی و شهری در ارتباط است. اما در عمل، میزان همکاری و هم‌افزایی آموزشی میان این دستگاه‌ها و مؤسسات تخصصی آموزشی وابسته به حوزه میراث فرهنگی، کمتر از سطح مطلوب است.

در حالی‌که توسعه گردشگری و صنایع‌دستی نیازمند آموزش یکپارچه در حوزه‌هایی مانند میزبانی حرفه‌ای، تشریفات گردشگری، خدمات پذیرایی استاندارد، رفتار سازمانی در گردشگری، مدیریت تجربه گردشگر و مهارت‌های ارتباطی است، عدم مشارکت فعال برخی دستگاه‌های مرتبط در فرآیندهای آموزشی، موجب شده است که بخش عمده این مسئولیت به‌صورت مستقل بر عهده مؤسسات آموزشی تخصصی قرار گیرد. این موضوع نشان‌دهنده ضرورت تقویت رویکرد شبکه‌ای در آموزش گردشگری و میراث فرهنگی است.

از سوی دیگر، باید تأکید کرد که وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در سال‌های اخیر با صدور مجوز، نظارت و حمایت از مؤسسات آموزشی تخصصی، بستر قانونی و ساختاری مناسبی برای استمرار آموزش‌های تخصصی فراهم کرده است. این سیاست، اقدامی هوشمندانه در جهت تمرکز بر آموزش‌های مهارت‌محور و بازارمحور بوده و باعث شده چرخه آموزش در این حوزه‌ها متوقف نشود. با این حال، شرایط موجود ایجاب می‌کند که سطح حمایت‌های ساختاری، اعتباری و اجرایی از این مؤسسات بیش از پیش تقویت شود.

مؤسسات آموزشی تخصصی فعال در این حوزه، از جمله مؤسسات دارای مجوز از وزارت میراث‌فرهنگی، عملاً در حال جبران بخشی از خلأ آموزش عالی تخصصی بوده و با برگزاری دوره‌های کوتاه‌مدت تخصصی، آموزش‌های کاربردی علوم انسانی در گردشگری، و توانمندسازی نیروهای شاغل و علاقه‌مند، نقش مؤثری در توسعه سرمایه انسانی ایفا می‌کنند. این مراکز با ارتباط مستقیم با جامعه هدف، انعطاف در طراحی سرفصل‌ها و تمرکز بر مهارت‌های اجرایی، توانسته‌اند به‌صورت میدانی پاسخگوی نیازهای آموزشی صنعت گردشگری و صنایع‌دستی باشند.

بر این اساس، حمایت هدفمند از این مؤسسات از جمله تسهیل فرآیندهای اجرایی، همکاری دستگاه‌های مرتبط، تعریف پروژه‌های آموزشی مشترک، و تخصیص حمایت‌های اعتباری می‌تواند به ارتقای کیفیت آموزش‌های تخصصی و توسعه پایدار گردشگری و میراث فرهنگی منجر شود. به‌ویژه در استان‌های دارای ظرفیت بالا مانند کرمانشاه، تقویت این مراکز آموزشی می‌تواند نقش مهمی در تربیت نیروی انسانی بومی، ارتقای کیفیت خدمات گردشگری و رونق صنایع‌دستی ایفا کند.

در نهایت، باید با نگاهی راهبردی به آموزش در حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی نگریست؛ آموزشی که امروز بخش مهمی از آن توسط مؤسسات آموزشی تخصصی وابسته و همکار با وزارت میراث‌فرهنگی در حال انجام است. این مؤسسات نه‌تنها جایگزین، بلکه مکمل نظام آموزش عالی و بازوی اجرایی آموزش‌های مهارتی و تخصصی محسوب می‌شوند و حمایت هماهنگ وزارتخانه و سایر دستگاه‌های مرتبط از آن‌ها، می‌تواند به شکل‌گیری یک نظام آموزشی کارآمد، بومی و متناسب با نیازهای واقعی صنعت گردشگری کشور منجر شود.

انتهای پیام/